Słowniczek

gwary

uczniowskiej

 

                                                                                 

                autor :   Michał Dębski

 

uczeń kl.3e Zespołu Szkół nr 11 Gimnazjum nr 25

            pod kierownictwem nauczycielki języka polskiego Elżbiety Boguckiej

 

 

 

 

I.                         Czym według uczniów jest gwara uczniowska, a czym język ogólnopolski?

    Dla jednych pojęcie mówienia językiem literackim jest mówieniem językiem uprzejmym, książkowym i (co dla niektórych może być niespodzianką) umiejętnością posługiwania się wyrazami ze słownika języka polskiego. Język ogólnopolski kojarzy się uczniom gimnazjum przede wszystkim z kulturą, wyższością, ale i z trudnościami (stosowanie odmian, ortografią itp.). Większość uczniów nie umie jednoznacznie zdefiniować pojęcia „mówienie po polsku”, co jest przykre. Najczęściej definiuje to pojęcie jako mówienie językiem poetyckim, niecharakterystycznym dla młodzieży(!). Nieliczni kwitują: „mówienie czystą polszczyzną”, ale czym jest ta „czysta polszczyzna”? Według innych jest to „pilnowanie słów”, „mówienie w zgodzie ze słownikiem” lub „wyrażanie się na jakiś temat jasno i wyraźnie, rozumienie tego, co mówi druga osoba; język polski jest językiem pięknym, moim zdaniem najpiękniejszym ze wszystkich na świecie i powinno się go szanować”. Wnioskując z ostatniej definicji, można stwierdzić, że uczniowie poniekąd wiedzą, co to jest „czysta polszczyzna” oraz zostali wyuczeni, aby ją szanować i kochać, czemu więc tego nie robią?

Nie wyda się nikomu dziwnym, że uczniowie nie umieli również jednoznacznie podać definicji gwary uczniowskiej, czyli tzn. „mówienia po szkolnemu”, chociaż to pojęcie powinno być im bliższe. Na pierwszym miejscu stawiane są wulgaryzmy, nieodłączny element uczniowskiego słownika. Pełnią one wiele funkcji. Określają niemal wszystko, od uczuć po rzeczy codziennego użytku. W tym słowniczku zostały one pominięte, ponieważ pojawiałyby się przy każdym wyrazie, jako jego uczniowski odpowiednik. „Mówienie po szkolnemu” najczęściej określane jest jako mówienie „na luzie”, brzydko, po młodzieżowemu, skrótami, nieuprzejmie. W jakim więc celu uczniowie posługują się tą „nieuprzejmą i brzydką” gwarą? Poniższe słowa powinny wszystko wyjaśnić: „gwara uczniowska to mówienie po swojemu, naszym językiem”. Uczniowie mają swój własny język mało zrozumiały dla innych, dlatego właśnie go używają, chcą być oryginalni. Posługują się tą gwarą nie tylko dla bezpieczeństwa przed nauczycielami i rodzicami (jak można przypuszczać), ale i z wygody. Jest ona bliższa ich stylowi, choć trzeba podkreślić, że nie jest ona wszędzie jednakowa. Zależy od środowiska (np. hip-hopowcy, rockowcy), wieku (np. szkoła podstawowa, liceum), a nawet różni się pomiędzy poszczególnymi klasami w jednej szkole. Gwara ta nie ma ograniczeń, ciągle tworzą się nowe słowa, które natychmiast przyjmują się w środowisku szkolnym.

Podsumowując wszystkie rozważania na temat gwary uczniowskiej i języka ogólnopolskiego według uczniów, nasuwa się kilka wniosków:

v   Wśród uczniów postępuje rozwój ich języka, na którego nie ma wpływu nikt oprócz mediów i osób z otoczenia. Wypiera on powoli język ogólnonarodowy, co widać w zeszytach uczniów, roi się tam od fajnie czy super.

v   Słownictwo z upływem czasu stają się coraz bardziej różne.

v   Zauważalne jest również to, że uczniowie lepiej władają gwarą niż językiem literackim. Wynika to z tego, że znaczy ona dla nich więcej, została przez nich stworzona i dzięki nim żyje.

v   Co do wulgaryzmów to język dzięki nim skutecznie ubożeje. Młodzi używają ich często z powodu ubogiego zasobu słownictwa, co jest następstwem tego, że coraz mniej czytają, a więcej oglądają.

Chciałbym podkreślić rolę mediów w szerzeniu gwary szkolnej. Wprawdzie przekaz nadawany w gwarze łatwiej trafia do młodych odbiorców, lecz kosztem wykształcenia się ich poprawnego sposobu porozumiewania się językiem ogólnonarodowym. Młodzież przyswaja sobie nie tylko mowę, ale i styl propagowany przez media, a nawet zachowanie. Środki masowego przekazu mają ogromną siłę oddziaływania na młodych, więc powinny starać się przekazywać im to, co stworzyli przed wiekami Mickiewicz, Słowacki, Konopnicka, Sienkiewicz.

Badania nad sporządzeniem tego słowniczka prowadzone były w formie ankiet, przeprowadzonych w różnych szkołach. Zgromadzonych ich było czterdzieści. Wypełniane były przede wszystkim w Gimnazjum nr 25 (w tym miejscu należą się szczególne podziękowania klasie 3 e i ich wychowawczyni Elżbiecie Boguckiej), a także na mniejszą skalę w szkołach średnich i szkołach podstawowych.

 

 

II. Wyrazy z bezpośredniego otoczenia szkoły w języku ogólnonarodowym i ich odpowiedniki w gwarze szkolnej.

 

oceny:

niedostateczny- lufa, pała, pyda, lanca, lacz, jedynka

dopuszczający- dwója, dwójka, dop

dostateczny- trója, trójka, trójczyna

dobry- czwórka, czwóra

bardzo dobry- piona, piątka

celujący- cel, szósteczka

 

przedmioty nauczania:

religia- rela

j. polski-polski, polak

j. angielski- anglik, angol

matematyka- mata, matma, matema

informatyka- infa

w-f - wufu

biologia- biola, biolucha

historia- hista, histeria

geografia- gera, gea

fizyka- fiza, fizka

muzyka- muza

 

miejsca związane ze szkołą:

szkoła (budynek)- buda, więzienie, dom publiczny

boisko- poligon, plac zabaw, bojo

WC- kibel, wucet, latryna

biblioteka- biblia

 

 

zjawiska związane ze szkołą:

odpytywanie- łapanka, wywiad, rzeź niewiniątek, talk-show

wystawianie ocen- raport, sąd ostateczny

dyżur nauczycieli na przerwie- patrol

 

osoby związane ze szkołą:

pielęgniarka-piguła

dyrektor- dyra, dyrka

 

 

 

III. Wyrazy z otoczenia szkolnego w języku ogólnonarodowym i ich odpowiedniki w gwarze szkolnej.

 

chłopak:

nieatrakcyjny- brzydal, garbaty, pasztet, jan, lamun, laps, przykry, przebrzydły, mada

atrakcyjny- piękny, towar, obłędny

niemądry- głupek, łoś, debil, leszcz, pajac, głąb, tępy, kretyn,

                   drewko, zajechaniec

dobrze zbudowany- koksik, koks, paker, kokos, kafar, szafa

przystojny- lasek, laluś, towar, pedancik, wypasiony

 

dziewczyna:

ładna- piękna, dżaga, laska, sztuka, panienka, suczka, lalka,

             niunia

               nieatrakcyjna- zołza, paszczur, smalec

               niemądra- głupia, stuknięta, pustak, debilka

              brzydka- morda, strach na wróble, żampulka, jola, strach na

                                 mewy, blerwa, ropucha, paszczur

 

 

 

kolega- ziom, ziomal, kumpel, kolo

koleżanka- ziomalka, kumpelka

przyjaciel- funfel, psiapsióła

dyskoteka- balety, impra, dyska, punkorockoteka, jazda, bounsy

pub- kebab, pijalnia

palić- dymić, jarać, gwizdać, jarać blanty

pić- chlać, popijać

tańczyć- wyginać się, wyginać śmiało ciało, bujać się

pieniądze- siano, szmal, forsa, kesz, flota, mamona, hajs

lubić kogoś- nadawać na tych samych falach

kochać- love, być zabujanym, czuć miętę

spotkanie- rendez-vous

rozumieć- kapować, jażyc, czaić, kumać

myśleć- wysilać się, męczyć mózg

wagary- blały

gnębić- tyrać

zmęczony- styrany, zjechany, czuć się jak koń po westernie

zły- nafukany

być obrażonym- strzelić focha

być uśmiechniętym- cieszyć bułę, zacieszac