Dysleksja

 

Zanim przejdę do meritum, chciałabym przytoczyć wypowiedzi kilku dorosłych osób na temat ich

doświadczeń, a zwłaszcza postrzegania ich osiągnąć w szkole:

Informatyk: Uważano mnie za "osła patentowanego", lenia, ale skończyłem dwa fakultety na politechnice”.

Dziennikarz: Ciągle pracuję nad ortografią, wręcz "pochłaniam" książki, ale na przykład słowo "który" piszę za każdym razem inaczej.

Anestezjolog: Mówiono, że niby taki inteligentny, ale dobrze czytać i pisać nie potrafi się nauczyć.

     Powyższe komentarze można by odnieść do wielu osób, w tym bardzo znanych, piastujących publiczne funkcje, np. Jacek Kuroń, Albert Einstein czy Jan Christian Andersen. Każdy z nich obciążony był "tajemną przypadłością", jaką jest dysleksja. Z reguły zawężamy jej istnienie do lat nauki w szkole, potem się z niej "wyrasta".Osoba dorosła ciągle ma kłopoty z czytaniem, jednak nauczyła się kompensować sobie tę trudność i np. zdobywa informacje od osób trzecich, z środków masowego przekazu. Taka osoba woli mówić niż pisać, a jeżeli już musi, to korzysta z komputera, odwołuje się do pomocy innych osób. Duże problemy w pracy stwarza właśnie planowanie, organizacja i zarządzanie czasem, materiałami oraz zadaniami, toteż osoby obciążone dysleksją często piastują stanowiska poniżej swoich możliwości intelektualnych.

 

   Dysleksja przejawia się w:

 

   I.            W pisaniu:

                          o            trudności w pisaniu ze słuchu,

                          o            mylenie liter :b-p , d-b ,u-n ,m-w , n-w, s-z , dz-c , sz-s , o-a , ł – l – t , ę – e , ą –a ,

                          o            trudności w pisaniu wyrazów ze zmiękczeniami , dwuznakami i głoskami tracącymi dźwięczność

                          o            brak różnicowania ę –en , ą – om ,

                          o            opuszczanie drobnych elementów liter , gubienie liter , opuszczanie końcówek i cząstek wyrazów ,

                          o            przestawianie liter w wyrazach ,

                          o            przestawianie szyku dyktowanych wyrazów ,

                          o            błędy typowo ortograficzne wynikające ze słabszej pamięci wzrokowej ,

                          o            zniekształcona graficzna strona pisma ,

                          o            wolne tempo pisania .

  II.            W czytaniu:

                          o            wolne tempo pisania

                          o            błędy w czytaniu : zamiana liter , opuszczanie liter , zmiana brzmienia, nieprawidłowe odczytywanie całych wyrazów ,

                          o            trudności we właściwej intonacji czytanej treści ,

                          o            trudności w zrozumieniu przeczytanego tekstu ,

                          o            zgadywanie ,

                          o            opuszczanie całych wierszy ,

                          o            zmiana kolejności liter i wyrazów ,

                          o            niechęć do głośnego czytania .

III.            W rysowaniu:

                          o            trudności w rozplanowaniu rysunku

                          o            skrajnie mocny lub słaby nacisk na ołówek , kredkę

                          o            błędne odwzorowywanie rysunku ,

IV.            W nauce języków obcych :

                          o            znaczne problemy w związku z rozbieżnością między wymową a pisownią wyrazów ,

 V.            W uczeniu się pamięciowym :

                          o            tabliczka mnożenia ,

                          o            nauka wierszy ,

                          o            nazwy miesięcy czy kolejność dni tygodnia ,

VI.            W nauce geografii:

                          o            niewłaściwa orientacja w: czytanie mapy , stronach świata ,

VII.            W nauce matematyki :

                          o            lustrzane zapisywanie cyfr ,

                          o            trudności w zapisie liczb wielocyfrowych i liczb z dużą ilością zer ,

                          o            błędy w zapisie działań pisemnych ,

                          o            błędny zapis ułamków dziesiętnych ,

                          o            luki w zapisie obliczeń ,

                          o            chaotyczny zapis operacji matematycznych ,

                          o            brak opisu równania ,

                          o            mylenie indeksów górnych i dolnych

VIII.            W nauce geometrii :

                          o            zmiany kierunku w rysunkach

                          o            trudności w odróżnianiu kształtów geometrycznych ,

                          o            zakłócenia orientacji i wyobraźni przestrzennej

                          o            trudności w rozumieniu pojęć , utrudnione przyswajanie werbalne ,

IX.            Na lekcjach wychowania fizycznego ;

                          o            błędne rozumienie instrukcji ćwiczeń spowodowane słabą orientacją w przestrzeni ,

                          o            obniżona sprawność ruchowa ,

     Dodatkowym symptomem charakterystycznym dla dyslektyka jest nierównomierna koncentracja uwagi i powolne tempo pracy stąd kłopoty z nadążaniem za pracą ogółu ,szczególnie jeżeli chodzi o klasówki i prace samodzielne .
     Uczniowie z dysleksją najczęściej nie potrafią właściwie organizować sobie czasu , wykazują dużą dozę spokoju ,pozornego opanowania , a w gruncie rzeczy nawet praca ze szkolnym podręcznikiem sprawia im problem .

 

Dysleksja rozwojowa

 

Otóż : dysleksja rozwojowa to specyficzne trudności w uczeniu się pisania, czytania, liczenia. Wynikają one z pewnych zakłóceń w rozwoju u dziecka mowy , spostrzegania, pamięci i tej słuchowej i tej wzrokowej, także ruchu i koncentracji. Dysleksja nie jest chorobą. To zaburzenia uczenia się nad którymi trzeba pracować wspólnymi siłami: rodzice i szkoła.
     Specjaliści wyróżniają różne formy dysleksji rozwojowej

     Wyróżnia się też następujące typy dyskalkulii rozwojowej:
Dyskalkulia werbalna to zaburzenia umiejętności słownego wyrażania pojęć i zależności matematycznych: oznaczanie ilości i kolejności przedmiotów ,nazywanie cyfr i liczebników nazywanie symboli działań matematycznych ,
Dyskalkulia praktognostyczna to zaburzenia w zakresie manipulacji matematycznych które obejmują pojedyńcze liczenie przedmiotów , dodawanie na konkretach i porównywanie wielkości czy też ilości. Dziecko z taką opinią nie jest w stanie ułożyć patyczków według ich wielkości .
Dyskalkulia leksykalna to zaburzenie związane z nieumiejętnością czytania symboli matematycznych, cyfr , liczb , znaków matematycznych W łagodnej postaci tego zaburzenia uczeń nie odczytuje ułamków , liczb dziesiętnych , pierwiastków i liczb wielocyfrowych . W skrajnych przypadkach uczeń nie potrafi odczytać pojedyńczych cyfr czy też znaków matematycznych .

 

Dysleksję rozwojową będą wskazywać następujące objawy:

1.        Motoryka:

o        dziecko słabo biega, skacze, ma trudności z nauką jazdy na rowerze, hulajnodze,

o        niechętnie uczestniczy w zabawach ruchowych, ma trudności np. w staniu na jednej nodze, ćwiczeniach równoważnych, powtarzaniu układów gimnastycznych,

o        ma trudności ze sprawnym ubieraniem się (zapinanie guzików, sznurowanie), jedzeniem (używanie noża i widelca),

o        ma małą sprawność manualną (np. używanie nożyczek).

2.        Koordynacja wzrokowo-ruchowa:

o        dziecko ma trudności z rzucaniem do celu, chwytaniem,

o        nieprawidłowo trzyma długopis, zbyt mocno przyciska,

o        z trudem rysuje szlaczki, odtwarza figury geometryczne.

3.        Funkcje wzrokowo-przestrzenne:

o        dziecko ma trudności z wyróżnianiem elementów całości i na odwrót (np. układanie puzzli, mozaiki), z rozpoznawaniem różnic między obrazkami

o        z trudem rozróżnia podobne kształty, w tym litery, np. m-n, p-g, b-d.

4.        Funkcje słuchowo-językowe:

o        dziecko ma wadliwą wymowę

o        przekręca wyrazy, przestawia głoski i sylaby,

o        z trudem rozpoznaje rymy,

o        niepoprawnie używa przyimków, np.. nad, pod, za, przed,

o        ma trudności z różnicowaniem głosek, np. z-s, k-g, co powoduje mylenie wyrazów,

5.        Pamięć:

o        dziecko z trudem zapamiętuje sekwencje nazw, cyfr, np. dni tygodnia,

o        ma trudności z zapamiętywaniem wierszy, piosenek, więcej niż jednego polecenia,

o        ma trudności z zapamiętywaniem tabliczki mnożenia,

6.        Orientacja w czasie i przestrzeni:

o        ma trudności z określeniem pory roku, dnia, czasu na zegarze,

o        ma trudności z określeniem i odróżnieniem prawej i lewej ręki, strony ciała czy określeniem położenia przedmiotów względem siebie,

o        pisze litery i cyfry zwierciadlanie,

o        myli wyrazy: od i do, litery: b-p, d-g, m-w, n-u,

7.        Lateralizacja:
U dziecka utrzymuje się oburęczność lub słaba przewaga jednej z rąk. W klasach starszych następuje rozszerzanie się zakresu trudności oraz nawarstwianie się zaburzeń, przede wszystkim funkcji emocjonalno-motywacyjnych oraz nieprawidłowy rozwój osobowości. Oczywiście, w zależności od typu dysharmonii rozwojowej uczniowie będą mieli odmienne objawy zaburzeń i inne problemy szkolne. Jakie więc trudności możemy zaobserwować u uczniów szkół ponadpodstawowych?

1.        Język polski:

o        wolne tempo czytanie, trudności ze zrozumieniem i zapamiętaniem czytanego tekstu,

o        b. niechęć do czytania długich tekstów i grubych książek,

o        nieprawidłowa pisownia – dominują błędy ortograficzne, mimo znajomości zasad pisowni,

o        trudności z organizacją tekstu (pisanie wypracowań),

o        trudne do odczytania pismo

2.        Języki obce:

o        trudności z poprawnym pisaniem, mimo dobrych wypowiedzi ustnych,

o        trudności z zapamiętaniem słówek,

o        trudności z odróżnieniem podobnych wyrazów,

o        nieprawidłowa wymowa,

o        trudności ze zrozumieniem i zapamiętaniem tekstu mówionego lub nagranego.

3.        Matematyka:

o        błędne zapisywanie i odczytywanie liczb wielocyfrowych,

o        przestawianie cyfr, znaków nierówności,

o        trudności z dodawaniem w pamięci,

o        nieprawidłowe przekształcanie wzorów, wykonywanie wykresów funkcji,

o        niski poziom graficzny wykresów i rysunków,

o        trudności z zadaniami angażującymi wyobraźnię przestrzenną.

4.        Biologia i chemia:

o        trudności z opanowaniem terminologii,

o        problemy z organizacją przestrzenną schematów i rysunków,

o        problemy z zapisem i zapamiętaniem łańcuchów reakcji,

o        trudności z zapamiętaniem danych zorganizowanych przestrzennie, np. tablica Mendelejewa.

5.        Geografia:

o        trudności z czytaniem i rysowaniem map,

o        trudności z orientacją w czasie i przestrzeni (określani kierunków, stref czasowych, położenia geograficznego),

o        trudności z zapamiętywaniem nazw.

Oczywiście trudności o podobnym charakterze pojawiać się będą również na innych przedmiotach, jak i w pozaszkolnych obszarach aktywności, co znacznie utrudnia życie młodym ludziom będącym w trudnym etapie dojrzewania. W związku z tym, do nas, nauczycieli, należy szybkie zauważenie powyższych trudności oraz prawidłowa reakcja – skłonienie ucznia do podjęcia terapii, a przede wszystkim do zdiagnozowania się. Od wczesnego podjęcia pracy nad specyficznymi trudnościami zależy jego sukces w dorosłym życiu.

Dzieci dyslektyczne nie powinny :

 

"Dekalog dla nauczycieli dzieci dyslektycznych"
NIE

1.        Nie traktuj ucznia jak chorego, kalekiego, niezdolnego, złego lub leniwego.

2.        Nie karz, nie wyśmiewaj w nadziei, że zmobilizujesz go do pracy.

3.        Nie łudź się, że "sam z tego wyrośnie", " weźmie się w garść", " przysiądzie fałdów" lub, że ktoś go z tego wyleczy.

4.        Nie spodziewaj się, że kłopoty ucznia pozbawionego specjalistycznej pomocy ograniczą się do czytania i pisania i skończą się.

5.        Nie ograniczaj uczniowi zajęć pozalekcyjnych, aby miał więcej czasu na naukę, ale i nie zwalniaj go z systematycznych ćwiczeń i pracy nad sobą.

TAK

 

        1.    Staraj się zrozumieć swojego ucznia, jego potrzeby, możliwości i ograniczenia, aby zapobiec pogłębianiu się jego                                                trudności  szkolnych i wystąpieniu wtórnych zaburzeń nerwicowych.

        2.    .Spróbuj, jak najwcześniej, zaobserwować trudności ucznia:, na czym polegają i co jest ich przyczyną. Skonsultuj                      problemy   dziecka ze specjalistą( psychologiem, logopedą, pedagogiem, a w razie potrzeby z lekarzem).

            3.    Aby jak najwcześniej pomóc uczniowi:

o         wykorzystuj wyniki badań i zalecenia specjalistów zawarte w opinii psychologicznej,

o        ustali reguły współpracy: dziecko uczyń odpowiedzialnym za pracę nad sobą, rodziców za pomaganie dziecku, a nauczyciela za bycie doradcą,

o        zaobserwuj podczas codziennych lekcji, co najskuteczniej pomaga dziecku, .

           4.   Opracuj program indywidualnych wymagań wobec ucznia dostosowany do jego możliwości i wkładu pracy. Oceniaj go   na podstawie odpowiedzi ustnych i treści prac pisemnych. Nie każ mu czytać głośno przy całej klasie. Pozwól mu  korzystać ze słownika i daj mu więcej czasu na zadanie pisemne. Dyktanda i prace pisemne oceniaj jakościowo ( opisowa ocena błędów) pod warunkiem systematycznej pracy, znajomości reguł ortografii i korekty błędów w zeszytach. nagradzaj za wysiłek i pracę, a nie za jej efekty.

           5.     Bądź życzliwym, cierpliwym przewodnikiem ucznia w jego problemach.

                                                                                                                                         Opracowała mgr Z. Smyk